Kırmızı mercimek, ince bulgur, salçalı soğan ve bol yeşillik: mercimek köftesi ocakta yalnızca birkaç dakika pişen, gerisini eller ve sabırla tamamlayan bir Türk mutfağı klasiğidir. Bu mercimek köftesi tarifi, bir su bardağı mercimekten yaklaşık 30 köfte çıkaran ölçüleri, harcın ne zaman yoğrulmaya hazır olduğunu ve yeşilliğin neden en sona bırakıldığını adım adım anlatıyor.
Çay saatlerinde, misafir sofralarında ya da hafif bir akşam yemeğinde aynı rahatlıkla yer bulan bu tabak etsizdir; mercimek köftesi tarifi önceden hazırlanmaya da çok uygundur. Tek dikkat edilmesi gereken nokta mercimekle bulgur arasındaki su dengesidir; o tuttuğunda gerisi kendiliğinden gelir.
Mercimek Köftesi Hakkında Kısa Bilgiler
Mutfak: Türk Mutfağı · Kategori: Meze ve Ara Sıcak
- Kaç kişilik: 6 kişilik (yaklaşık 30 köfte)
- Hazırlık süresi: 30 dakika (doğrama, yoğurma ve şekillendirme)
- Pişirme süresi: 20 dakika
- Dinlendirme: 15 dakika (bulgurun demlenmesi)
- Toplam süre: 1 saat 5 dakika
- Zorluk: Kolay
Malhıtadan Sofraya: Mercimekli Köftenin Kökeni
Mercimekli köfte Güneydoğu Anadolu’nun, özellikle Gaziantep ve Kilis’in evlerinde kuşaklardır yapılır. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kültür Portalı’ndaki Gaziantep Malhıtalı Köftesi sayfasına göre yemek, 665 tescil numarasıyla mahreç işaretli bir coğrafi işarettir. Adını kentte kırmızı mercimeğe verilen “malhıta” adından alır ve Antep usulünü diğerlerinden ayıran ayrıntı, mevsime göre taze ya da kuru tarhun kullanılmasıdır.
Aynı sayfa yöresel şekillendirmeyi de tarif eder: köfte iki elle sıkılır ve yanında turp, tere, turşu ve ayranla sunulur. Buradaki mercimek köftesi tarifi bu temeli korur ama tarhunu isteğe bırakır, ekşiliği nar ekşisi ve limonla verir. Mercimeği ve bulguru ayrı ayrı değil, aynı tencerede buluşturduğumuz için iş de kısalır.
Mercimek Köftesi Tarifi İçin Malzemeler
Harç için
- 1 su bardağı (190 g) kırmızı mercimek
- 3 su bardağı (600 ml) su
- 1 su bardağı (170 g) ince köftelik bulgur
- 1 tatlı kaşığı (6 g) tuz
Salçalı soğan için
- 1 büyük kuru soğan (150 g), çok ince doğranmış
- 80 ml zeytinyağı
- 1 yemek kaşığı (20 g) biber salçası
- 1 yemek kaşığı (20 g) domates salçası
- 1 çay kaşığı (2 g) kimyon
- 1 çay kaşığı (2 g) pul biber (acı sevenler için 2 çay kaşığı)
Yeşillik ve ekşilik için
- 5 dal taze soğan (75 g), ince kıyılmış
- 1/2 demet maydanoz (40 g), ince kıyılmış
- 1 yemek kaşığı (15 g) nar ekşisi
- 2 yemek kaşığı (30 ml) limon suyu
Servis için
- 1 göbek marul ya da kıvırcık yaprakları
- 1 limon, dilimlenmiş
- İsteğe göre birkaç dal taze nane veya roka
Mercimek Köftesi Nasıl Yapılır?
1. Mercimeği pişirin
- Mercimeği ayıklayıp ince gözlü süzgeçte, akan su berraklaşana kadar yıkayın.
- Mercimeği ve 3 su bardağı suyu orta boy bir tencereye alın. Kaynayınca yüzeydeki köpüğü kaşıkla alın, ateşi kısın ve kapağı aralık bırakarak 15-18 dakika pişirin. Mercimek tamamen dağılıp koyu bir lapa olmalı; tabanda sulu bir tabaka kalmamalı.
2. Bulguru demlendirin
- Ocağı kapatın ve sıcak mercimeğe bulguru ile tuzu ekleyip iyice karıştırın. Kapağı kapatıp 15 dakika bekletin. Bulgur bu sürede mercimeğin suyunu çekip yumuşar ve harç ılınır.
3. Soğanı ve salçayı kavurun
- Bulgur demlenirken tavada zeytinyağını orta ateşte ısıtın. Soğanı ekleyip yumuşayıp kenarları hafifçe altın rengi alana kadar 6-7 dakika kavurun.
- Biber ve domates salçasını ekleyin, kokusu çıkana kadar 1-2 dakika çevirin. Ocaktan alıp kimyon ve pul biberi karıştırın; baharatlar sıcak yağda kokusunu salar ama yanmaz.
4. Harcı yoğurun
- Mercimekli bulguru geniş bir kaba alın, salçalı soğanı yağıyla birlikte üzerine dökün. Elinizi ıslatarak harcı 5-6 dakika, rengi her yerde aynı olana ve bulgur taneleri yumuşayıp birbirine tutunana kadar yoğurun.
- Harç tamamen ılındığında taze soğan, maydanoz, nar ekşisi ve limon suyunu ekleyip yeşillikleri ezmeden, kısa süre karıştırın. Tuzunu ve ekşiliğini tadarak ayarlayın.
5. Köfteleri şekillendirin
- Avucunuza ceviz büyüklüğünde, yaklaşık 25 g harç alın. Parmaklarınızı kapatıp bir kez sıkın; köfte uzunca bir şekil alır ve üzerinde parmak izleri kalır. Bu miktardan yaklaşık 30 köfte çıkar.
- Köfteleri tepsiye ya da servis tabağına aralıklı dizin. Elinize harç yapışırsa avucunuzu hafifçe ıslatmanız yeterlidir.
Kıvam Nasıl Anlaşılır?
Mercimek köftesi tarifi uygularken en çok kıvama bakın: doğru kıvamdaki harç avuçta sıkıldığında dağılmaz, ele yapışmaz ve yüzeyi hafif parlaktır. Harç kuru ve çatlak çatlaksa 2-3 yemek kaşığı ılık su ekleyip yeniden yoğurun. Cıvık kaldıysa 10 dakika daha kapalı bekletin; bulgur fazla suyu çeker. Bulgur dişe sert geliyorsa demlenme süresi kısa kalmıştır.
Püf Noktaları
- Pilavlık bulgur bu köfte için uygun değildir; mutlaka ince köftelik bulgur kullanın.
- Mercimeği bulgur eklemeden önce iyice dağıtın. Tane tane kalan mercimek köftelerin çatlamasına yol açar.
- Yeşillikleri sıcak harca eklemeyin; solar, rengini kaybeder ve harcı sulandırır.
- Bu mercimek köftesi tarifi salçalı soğanın yağıyla tatlanır; yağı azaltacaksanız harcı biraz ılık suyla destekleyin.
- Harcı yoğurduktan sonra tadına mutlaka bakın; bulgur tuzu yuttuğu için son tuz ayarı yoğurmadan sonra yapılmalıdır.
Servis Önerileri
Köfteleri marul yapraklarının üzerine dizin, yanına limon dilimleri koyun. Sofrada bir yaprağa köfteyi sarıp üzerine limon sıkmak en sevilen yöntemdir. Turp, tere ve turşu Antep usulüne yakışır; yanına bir kâse ezogelin çorbası eklerseniz mercimeği iki farklı dokuda sunmuş olursunuz. Etli bir ana yemek arıyorsanız İzmir köfte tarifimize, diğer yöresel lezzetler için Türk Mutfağı kategorimize göz atabilirsiniz.
Saklama ve Önceden Hazırlama
- Buzdolabı: Köfteleri kapalı bir kapta buzdolabında 2-3 gün saklayabilirsiniz. Servisten 20-30 dakika önce dolaptan çıkarın; oda sıcaklığında daha yumuşak ve lezzetli olur.
- Önceden hazırlama: Mercimek köftesi tarifi kalabalık davetlerde işinizi kolaylaştırır. Misafirden bir gün önce harcı yeşilliksiz hazırlayıp dolapta bekletin; servis günü yeşillik ve ekşiyi ekleyip şekillendirin.
- Dondurma: Önermiyoruz. Çözülen köftelerde bulgur su salar, yeşillikler kararır ve doku belirgin biçimde bozulur.
- Bekleme: Hazır köfteleri sıcak bir ortamda saatlerce açıkta bırakmayın; uzun süren sofralarda tabağı parça parça doldurun.
Malzeme Alternatifleri
- Antep usulü: Yeşilliğe 1 yemek kaşığı taze kıyılmış ya da 1 çay kaşığı kuru tarhun ekleyin.
- Nar ekşisi yoksa: Limon suyunu 3 yemek kaşığına çıkarın.
- Daha acı: Pul biberi artırın veya salçalı soğana yarım çay kaşığı isot ekleyin.
- Salça: Yalnızca domates salçası kullanacaksanız miktarı 2 yemek kaşığına çıkarın; renk biraz açık olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Mercimek köftesi neden dağılır?
En sık neden, mercimeğin tam pişmemesi ya da harcın yeterince yoğrulmamasıdır. Harcı birkaç dakika daha yoğurmak ve gerekirse bir kaşık ılık su eklemek çoğu zaman sorunu çözer.
Mercimek köftesi tarifi yumurta veya et içerir mi?
Hayır. Bu tarifte et, yumurta ve süt ürünü yoktur; harç mercimeğin nişastası ve bulgurla tutar. Ancak bulgur buğdaydan yapıldığı için glüten içerir.
Harç ne kadar önceden hazırlanabilir?
Yeşilliksiz harç buzdolabında bir gün bekleyebilir. Şekillendirmeden önce oda sıcaklığına gelmesini bekleyin; soğuk harç daha zor sıkılır.
