Zeytinyağlı Pırasa Tarifi: Asırlık Tarifte Soğan Neden Yok?

Zeytinyağlı Pırasa Tarifi: Asırlık Tarifte Soğan Neden Yok?
0

Kasımın ilk soğuklarıyla birlikte pazar tezgâhlarında kollarını uzatan o upuzun yeşil demetleri görünce aklımıza tek bir tabak geliyor: zeytinyağlı pırasa. Çocukken pek sevmediğimiz, büyüdükçe “Bunun kıymetini neden bilmemişiz?” dediğimiz yemeklerden biri. Bu kez ezberden değil biraz da merakla yaklaştık, çünkü eski tariflerde bizi şaşırtan bir ayrıntıya rastladık: Tencerede tek bir soğan bile yok.

Zeytinyağlı yemeklerin neredeyse hepsi soğanla başlar; pırasa ise bu kuralı bozuyor. Sebebini birazdan anlatacağız. Önce şunu söyleyelim: Bu tarif 6 kişilik, malzemesi birkaç kalemden ibaret ve ocakta geçen sürenin büyük kısmında yapmanız gereken tek şey sabretmek.

Zeytinyağlı Pırasa Hakkında Kısa Bilgiler

Mutfak: Türk Mutfağı · Kategori: Zeytinyağlı sebze yemeği

  • Kaç kişilik: 6 kişilik
  • Hazırlık süresi: 20 dakika
  • Pişirme süresi: 35 dakika
  • Toplam süre: yaklaşık 55 dakika (ılınma süresi hariç)
  • Zorluk: Kolay

Soğan Neden Tencereye Girmiyor?

Bu sorunun cevabını Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kültür Portalı’ndaki geleneksel zeytinyağlılar derlemesinde bulduk. Orada, kaynağı “Asırlık Tariflerle Türk Mutfağı” olan kısa bir notta zeytinyağlı yemeklerin tadının soğanla çıktığı, ama pırasa zaten soğanla akraba bir sebze olduğu için soğansız pişirilmesinin esas olduğu yazıyor. Aynı notta limonun da pırasanın tatlımsı tadını dengelediği hatırlatılıyor.

Bize çok mantıklı geldi. Pırasa pişerken kendi hafif, tatlı soğan aromasını zaten salıyor; üzerine bir de kavrulmuş soğan eklendiğinde bu ince tat bastırılıyor. Elbette birçok evde bir küçük soğanla başlayan tencereler de var, onlar da yanlış sayılmaz. Biz bu kez eski usulü denedik ve pırasanın tadını hiç bu kadar net almamıştık.

Zeytinyağlı Pırasa İçin Malzemeler

  • 1 kg pırasa (5–6 orta boy; ayıklanınca yaklaşık 800 g kalır)
  • 2 orta boy havuç
  • 2 yemek kaşığı pirinç (baldo ya da osmancık)
  • 1 çay bardağı sızma zeytinyağı (yaklaşık 90 ml)
  • 1 tatlı kaşığı toz şeker
  • 1,5 çay kaşığı tuz
  • 1,5 su bardağı sıcak su
  • 1 limon (yarısının suyu tencereye, yarısı servise)
  • Yarım demet maydanoz

Pırasa seçerken beyaz kısmı uzun, gövdesi dik ve sıkı olanlara yönelin. Kalın ve sert pırasalar uzun pişer ama lifli kalabilir; orta kalınlıktakiler daha yumuşak sonuç veriyor. Pirinç burada bir dolgu değil; o iki kaşık pirinç pişme suyunu çekip sosu bağlıyor, yemeğin tabakta sulu durmasını engelliyor. Şeker de tatlandırmak için değil, sebzenin kendi tatlılığını ortaya çıkarmak için var.

Pırasanın en tatlı olduğu dönem sonbaharın sonuyla kışın ortası arasında. Ekim sonunda tezgâhlara düşen ilk pırasalar hâlâ biraz incedir; kasım ve aralıkta ise gövde dolgunlaşır, aroması yerine oturur. Bu yüzden zeytinyağlı pırasa bizim için bir mevsim habercisi gibi. Bir tencere pişirdiğinizde evin içine yayılan o hafif, tatlı koku da kışın kapıda olduğunu söylüyor.

Zeytinyağlı Pırasa Nasıl Yapılır?

1. Pırasaları ayıklayıp iyice yıkayın

Zeytinyağlı pırasa için mermer tezgâhta bütün pırasalar, havuç, pirinç, zeytinyağı şişesi, limon ve maydanoz
Birkaç tanıdık malzeme yetiyor; işin asıl yükünü iyi bir zeytinyağı ve taze pırasa taşıyor.
  1. Pırasaların kök ucunu ve koyu yeşil, sert yapraklarının çoğunu kesip ayırın; beyaz gövdeyle açık yeşil kısım yemeğe girecek. En dıştaki yıpranmış kat da soyulup atılabilir.
  2. Gövdeyi boydan bir kez yarın ve katların arasını açarak akan suyun altında tek tek yıkayın. Toprak çoğu zaman beyazın yeşile döndüğü yerde saklanır, o bölgeye özellikle bakın.

2. Pırasaları ve havuçları doğrayın

Ahşap kesme tahtasında bıçakla verev dilimlenen pırasa ve yanında halka doğranmış havuçlar
Verev ve kalın kesilen dilimler pişerken dağılmıyor, tabakta da daha güzel duruyor.
  1. Pırasaları 2–3 santim kalınlığında, verev dilimleyin. Havuçları kazıyıp yarım santimlik halkalar ya da yarım aylar halinde doğrayın.
  2. Pirinci birkaç kez yıkayıp suyunu süzün. Limonun yarısını sıkıp kenara alın, diğer yarısını servis için dilimleyin.

3. Tencereye dizip kısık ateşte pişirin

Geniş tencereye dizilmiş pırasa ve havuçların üzerine elle serpiştirilen pirinç
Havuç altta, pırasa üstte; pirinç en son serpiştiriliyor ve tencere bir daha karıştırılmıyor.
  1. Geniş ve tabanı kalın bir tencerenin dibine havuçları yayın, pırasaları üstüne mümkün olduğunca tek kat halinde dizin.
  2. Pirinci sebzelerin arasına serpiştirin. Zeytinyağını, şekeri, tuzu ve limon suyunu sıcak suyla karıştırıp tencerenin her yanına gezdirerek dökün.
  3. Kapağı kapatıp orta ateşte kaynamaya bırakın; kaynar kaynamaz altını en kısığa alın ve 30–35 dakika, pırasalar çatalla kolayca bölünene kadar pişirin. Bu sürede kaşıkla karıştırmayın, gerekirse tencereyi tutup hafifçe sallayın.
  4. Ocağı kapatın, kapağı açmadan yemeği tencerede ılımaya bırakın.

4. Ilıyınca limonla servis edin

  1. Ilıyan yemeği bir kaşık yardımıyla dilimleri dağıtmadan servis tabağına alın, tencerede kalan yağlı suyu üzerine gezdirin.
  2. Kıyılmış maydanozu serpip limon dilimleriyle oda sıcaklığında ya da soğuk servis edin.

Lapa Olmasın Diye Küçük Uyarılar

Bu yemeğin en çok bozulduğu yer, pişerken karıştırılması. Kaşık değdikçe pırasa katları birbirinden ayrılıyor ve tabağa düzgün dilimler yerine dağınık bir yeşil yığın geliyor. Havucu alta koymamızın sebebi de bu: Daha geç pişen havuç ısıya yakın duruyor, narin pırasa ise üstte kendi buharında yumuşuyor.

Suyu az tutmak da önemli. İlk bakışta bir buçuk su bardağı az görünebilir ama pırasa pişerken kendi suyunu bırakıyor. Fazla su koyarsanız yemek haşlama gibi olur ve zeytinyağının o ipeksi kıvamı kaybolur. Bir de ateşi kısmaktan çekinmeyin; zeytinyağlılar acele sevmez, hele pırasa hiç sevmez.

Servis ve Yanına Ne Gider?

Zeytinyağlılar sıcak yenmez demek fazla katı olur ama bu yemek gerçekten ılıyınca, hatta bir gece buzdolabında dinlenince açılıyor. Yanına taze bir ekmek dilimi ve bir bardak su koymanız yeterli; yağına ekmek banmadan kalkan pek olmuyor. Sofrayı zeytinyağlılarla zenginleştirmek isterseniz imam bayıldı tarifimize ya da sabır isteyen ama emeğe değen zeytinyağlı yaprak sarma tarifimize göz atabilirsiniz. Daha fazla ev yemeği için Türk Mutfağı kategorimizi dolaşmanızı öneririz.

Saklama

Kapaklı bir cam kapta buzdolabında 3–4 gün rahatça saklanıyor ve ikinci gün çoğu zaman ilk günden daha lezzetli oluyor. Zeytinyağı soğukta biraz donuklaşabilir; servisten 15–20 dakika önce dolaptan çıkarırsanız eski parlaklığına döner. Dondurmayı önermiyoruz, çözülen pırasa sulanıp dokusunu kaybediyor.

Kalabalık bir sofra için miktarı ikiye katlayacaksanız iki ayrı tencere kullanmanızı öneririz. Pırasalar üst üste fazla kat oluşturduğunda alttakiler lapa olurken üsttekiler sert kalabiliyor; zeytinyağlı pırasa en güzel, geniş bir tencerede rahatça yayıldığında pişiyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Pırasa neden acı ya da kumlu olur?

Kumluluk neredeyse her zaman yetersiz yıkamadan kaynaklanır; katları açarak yıkamak bu sorunu çözer. Acılık ise çoğunlukla çok kalın, sert ve yaşlı pırasalarda görülür. Taze ve orta kalınlıkta pırasa seçmek işinizi kolaylaştırır.

Pirinç yerine bulgur kullanılabilir mi?

Kullanılabilir. Pilavlık iri bulgur da pişme suyunu çekip sosu bağlıyor; tadı biraz daha belirgin, dokusu daha tok oluyor. Miktarı aynı tutun, pişirme süresi değişmiyor.

Domates ya da salça eklenir mi?

Bazı evlerde bir kaşık salça ya da rendelenmiş domatesle pişiriliyor ve yemek turuncuya dönüyor. Biz limonlu, sade hâlini tercih ettik; böylece pırasanın açık yeşil rengi ve hafif tatlı lezzeti öne çıkıyor.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir