Bazı çorbalar kâseye konduğu anda sofranın havasını değiştirir. Ukrayna mutfağının en bilinen yemeği borş da böyle: Koyu yakut rengi, ortasında eriyen bir kaşık ekşi krema ve üzerine serpilmiş dereotuyla insanın önce gözünü doyuruyor. İlk kez yaptığımızda en çok merak ettiğimiz şey de buydu; pancar o rengi pişerken neden kaybetmiyordu? Cevap, birazdan göreceğiniz gibi, tencereden çok tavada saklı.
Kasım akşamlarında içimizi ısıtan bu çorbayı dana etiyle, ev mutfağında kolayca bulunan malzemelerle hazırladık. Bol sebzeli, doyurucu ve bir tencere 6 kişiyi rahatça doyuruyor. Sürenin çoğu et suyunun kendi kendine pişmesiyle geçiyor; sizin mutfakta aktif olarak geçireceğiniz zaman yarım saati pek aşmıyor.
Borş Hakkında Kısa Bilgiler
Mutfak: Avrupa Mutfağı (Ukrayna) · Kategori: Çorba
- Kaç kişilik: 6 kişilik (yaklaşık 2,5 litre)
- Hazırlık süresi: 25 dakika
- Pişirme süresi: yaklaşık 2 saat 5 dakika (15 dakika dinlendirme dahil)
- Toplam süre: yaklaşık 2,5 saat
- Zorluk: Kolay; sadece biraz sabır istiyor
Bir Çorbadan Fazlası: Kültür Mirası Listesindeki Tencere
Borş Ukraynalılar için ne kadar önemli, bunu anlamak için tarih kitaplarına gerek yok. UNESCO, 2022’de Ukrayna borşu pişirme kültürünü acil korunması gereken somut olmayan kültürel miras listesine aldı. Kayıt metninde yemeğin et ya da sebze suyunun pancarla, şeker pancarıyla veya fermente pancar suyuyla birleştirilmesiyle yapıldığı, büyük bir tencerede piştiği ve genellikle ekmekle ya da sarımsaklı küçük çöreklerle sofraya geldiği anlatılıyor. Bizi en çok gülümseten ayrıntı ise Podilya bölgesindeki bir düğün geleneği oldu: Düğünün üçüncü gününe hâlâ “gelinin yanına borşa gitmek” anlamına gelen bir ad veriliyormuş.
Aynı metin, savaşın insanları yurtlarından ve tarlalarından kopardığı için bu mutfak kültürünün tehlikede olduğunu da vurguluyor. Bir tencere çorbanın bu kadar ağır bir hikâye taşıması insanı düşündürüyor. Tarifin her evde başka türlü yapılmasının sebebi de belli: Bu yemek kuşaktan kuşağa, ölçüyle değil, göz kararıyla aktarılmış.
Borş İçin Malzemeler
Et suyu için
- 500 g dana kuşbaşı (döş ya da kol; varsa bir parça ilikli kemik de ekleyin)
- 2,5 litre soğuk su
- 1 defne yaprağı
- 1 çay kaşığı tuz
Çorba ve servis için
- 2 orta boy pancar (yaklaşık 400 g)
- 300 g beyaz lahana
- 3 orta boy patates
- 1 havuç
- 1 kuru soğan
- 2 yemek kaşığı domates salçası
- 3 yemek kaşığı ayçiçek yağı
- 1 yemek kaşığı elma sirkesi
- 1 çay kaşığı şeker
- 3 diş sarımsak
- Yarım demet dereotu
- Tuz, karabiber
- Servis için 150 g ekşi krema (ya da süzme yoğurt) ve çavdar ekmeği
Malzemelerin içinde en az dikkat çekeni ama en çok iş göreni o bir kaşık sirke. Pancarın kırmızısı ısıya ve uzun kaynamaya karşı hassas; biraz asit bu rengi sabitliyor. Pancarı çorbaya çiğ atmak yerine önce tavada sirkeyle birlikte kavurmamızın sebebi tam olarak bu. İyi bir borş için lahana olarak sıradan beyaz lahana yeterli, kışın tadı da zaten en güzel olduğu dönemde.
Borş Nasıl Yapılır?
1. Et suyunu hazırlayın

- Eti soğuk suyla birlikte büyük bir tencereye alın ve orta ateşte kaynamaya bırakın. Yüzeyde biriken köpüğü bir kevgirle birkaç kez alın; berrak bir et suyu için bu beş dakikalık ilgi yeterli.
- Defne yaprağını ve tuzu ekleyin, kapağı aralık bırakıp kısık ateşte yaklaşık 1,5 saat, et lif lif ayrılana kadar pişirin.
- Eti kepçeyle çıkarıp küçük parçalara ayırın, defne yaprağını atın. Tencerede yaklaşık 2 litre et suyu kalmalı; eksildiyse sıcak su tamamlayın.
2. Pancarı sirkeyle kavurun

- Et pişerken pancarları soyup rendenin iri tarafından rendeleyin; elleriniz boyanmasın istiyorsanız eldiven takın. Soğanı ince doğrayın, havucu rendeleyin.
- Geniş bir tavada yağı ısıtın, soğanı 4–5 dakika yumuşatın, ardından havucu ekleyip 3 dakika daha çevirin.
- Pancarı tavaya alın, sirkeyi ve şekeri üzerine serpip 5 dakika karıştırarak kavurun. Salçayı ve bir kepçe et suyunu ekleyin, kapağı kapatıp kısık ateşte 10 dakika buğulayın.
3. Sebzeleri sırayla tencereye ekleyin

- Patatesleri küp küp doğrayıp kaynayan et suyuna atın ve 10 dakika pişirin.
- Lahanayı ince şeritler halinde doğrayıp tencereye ekleyin; 5 dakika sonra yumuşamaya başladığını göreceksiniz.
- Pancarlı karışımı ve didiklediğiniz eti tencereye boşaltın. Yeniden kaynayınca altını iyice kısın, çorbayı fokurdatmadan 5 dakika daha pişirin; tuzunu ve karabiberini ayarlayın.
- Ezilmiş sarımsakla kıyılmış dereotunun yarısını ekleyip ocağı kapatın. Kapağı kapalı tencerede 15 dakika dinlendirin.
4. Ekşi krema ve dereotuyla servis edin
- Çorbayı kâselere paylaştırın, her birinin ortasına bir kaşık ekşi krema koyup kalan dereotunu serpin. Yanına dilimlenmiş çavdar ekmeği ve bir bardak su koyun.
Rengi Soldurmamak İçin Küçük Uyarılar
Bir tencere borş hazırlarken en sık yapılan hata, pancar ekledikten sonra çorbayı harıl harıl kaynatmak. Böyle olunca o canlı kırmızı birkaç dakika içinde kahverengiye, hatta soluk bir turuncuya dönüyor. Pancar tencereye girdikten sonra ateşi kısmak ve çorbayı sadece hafifçe tıkırdatmak yeterli. İkinci hata da sirkeyi atlamak; ekşilik hiç hissedilmiyor ama renkteki farkı hemen görüyorsunuz.
Bir de dinlendirmeyi küçümsemeyin. Ocağı kapattıktan sonraki o on beş dakikada sarımsak ve dereotu çorbaya kokusunu veriyor, sebzeler birbirine alışıyor. Biz bir keresinde aceleyle hemen servis ettik; tadı fena değildi ama ertesi gün ısıttığımızda aradaki farka şaşırdık.
Servis ve Yanına Ne Gider?
Ukrayna’da borş sofrasında çoğu zaman sarımsaklı, yumuşak küçük çörekler olur. Evde onlarla uğraşmak istemezseniz dilimlenmiş çavdar ekmeği de gayet güzel eşlik ediyor; içecek olarak bir bardak su yeter. Doğu Avrupa sofrasını tamamlamak isterseniz patatesli peynirli pierogi tarifimize bakabilirsiniz; paprikanın ısıttığı bir başka tencere yemeği için Macar gulaşı tarifimiz var. Daha fazlası Avrupa Mutfağı kategorimizde sizi bekliyor.
Saklama ve Yeniden Isıtma
Pek çok ev gibi biz de borşun ertesi gün daha lezzetli olduğuna inanıyoruz. Soğuduktan sonra kapaklı bir kapta buzdolabında 3–4 gün saklayabilirsiniz. Isıtırken kaynatmadan, orta-kısık ateşte ısıtın ki rengi korunsun. Ekşi kremayı tencereye değil, her zaman servis anında kâseye ekleyin. Porsiyonlara bölüp 3 aya kadar dondurmak da mümkün; yalnızca patatesin dokusu biraz yumuşayabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çorbanın rengi neden kahverengiye döner?
Borş çoğunlukla pancar uzun süre ve yüksek ateşte kaynadığı için kararır. Pancarı sirkeyle ayrı kavurup en sona eklemek ve ardından ateşi kısmak bu sorunu büyük ölçüde çözüyor.
Etsiz borş yapılabilir mi?
Elbette. Et suyu yerine sebze suyu kullanın, tencereye bir avuç haşlanmış kuru fasulye ekleyin; hem doyurucu olur hem de protein açığı kapanır. Ukrayna’da da oruç dönemlerinde etsiz ve mantarlı borş pişiriliyor.
Ekşi krema yerine ne kullanılabilir?
Süzme yoğurt çok iyi bir alternatif; biraz daha ekşi ama dereotuyla gayet uyumlu. Krema kullanacaksanız birkaç damla sirkeyle hafifçe ekşitebilirsiniz.

