Patlıcanın ipek gibi yumuşadığı, soğanın zeytinyağında ağır ağır tatlandığı bir tencere, yaz sonunun ve sonbaharın en güzel sofralarından birini kurar. İmam bayıldı tarifi, Türk mutfağının zeytinyağlıları arasında en çok sevilenlerden birini evinize taşıyor: alacalı soyulup kızartılan bütün patlıcanlar, bol soğanlı, sarımsaklı ve domatesli bir harçla doldurulup kısık ateşte pişiriliyor.
İçinde kıyma yoktur, sabır vardır. Soğanı aceleye getirmeden kavurmak ve pişen patlıcanları tencerede soğumaya bırakmak, bu yemeği sıradan bir sebze yemeğinden ayıran iki küçük ama belirleyici ayrıntıdır. Ölçüler 6 patlıcanlık, yani 6 kişilik bir tencere içindir.
İmam Bayıldı Hakkında Kısa Bilgiler
Mutfak: Türk Mutfağı · Kategori: Zeytinyağlı / Ana yemek
- Kaç kişilik: 6 kişilik (kişi başı 1 patlıcan)
- Hazırlık süresi: 40 dakika (patlıcanların tuzlu suda beklemesiyle birlikte)
- Pişirme süresi: 1 saat
- Toplam süre: 1 saat 40 dakika (soğuma hariç)
- Zorluk: Orta
Karnıyarıkla Akraba Ama Aynı Değil
İki yemek de aynı patlıcandan doğar, aynı şekilde yarılır; fark doldurulan harçta ve servis edildiği sıcaklıkta ortaya çıkar. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kültür Portalı’ndaki zeytinyağlılar derlemesi bu ayrımı açıkça yapar: etli olan ve sıcak yenen karnıyarıktır, etsiz yapılan ve soğuk servis edilen ise imam bayıldıdır. Aynı metin, yemeğin lezzetini bolca kullanılan soğana ve zeytinyağına bağlar; zeytinyağlılarda sebzenin tatlılığını öne çıkarmak için az miktarda şeker eklenmesinin de yaygın olduğunu belirtir.
Kıymalı, sıcak ve salçalı bir patlıcan yemeği arıyorsanız karnıyarık tarifimize bakabilirsiniz. İmam bayıldıda harç yalnızca sebzelerden oluşur, bu yüzden yemek vejetaryen ve vegan sofralara da rahatça uyar.
Adının kökenine dair anlatılar
Adın kökeni üzerine anlatılan en bilinen hikâye, yeni evlenen bir imamın eşinin çeyizinde getirdiği zeytinyağı küplerini bu yemeğe harcadığı, yağın bittiğini öğrenen imamın da bayıldığı yönündedir. Bir başka anlatıya göre imam, yemeğin tadına doyamadığı için bayılmıştır. Bu hikâyelerin hiçbirinin belgelenmiş bir tarihi yoktur; Kültür Portalı da anlatıların gerçekliğinin oldukça şüpheli olduğunu not eder. Kesin olan, ismin yemekteki cömert zeytinyağına esprili bir gönderme olduğudur.
İmam Bayıldı Tarifi İçin Malzemeler
- 6 adet kemer ya da bostan patlıcanı (her biri 180-200 g)
- 4 orta boy kuru soğan (yaklaşık 500 g), yarım ay şeklinde ince doğranmış
- 8 diş sarımsak, ince dilimlenmiş
- 4 orta boy olgun domates (yaklaşık 500 g); 3’ü rendelenmiş ya da küp doğranmış, 1’i dilimlenmiş
- 3 sivri biber (ya da çarliston biber); 1’i ince doğranmış, 2’si dörde bölünmüş
- 1/2 demet maydanoz (yaklaşık 30 g), kıyılmış
- 120 ml zeytinyağı (harç ve tencere için)
- Kızartmak için 1 su bardağı zeytinyağı ya da sıvı yağ
- 1 çay kaşığı toz şeker
- 1 tatlı kaşığı tuz (harç için) ve acısını almak için 1 yemek kaşığı tuz
- 1 su bardağı (200 ml) sıcak su
Kemer ya da bostan patlıcanı tercih edin; ince, uzun ve az çekirdekli olanlar daha az acıdır ve tencerede şeklini korur.
İmam Bayıldı Nasıl Yapılır?
1. Patlıcanları soyup acısını alın
- Patlıcanların saplarını koparmadan yalnızca uçtaki yeşil yaprakları kısaltın. Soyacakla boydan boya bir şerit kabuk alıp bir şerit bırakarak alacalı soyun.
- Geniş bir kapta suya 1 yemek kaşığı tuz ekleyin, patlıcanları içine bırakın ve üstlerine bir tabak koyarak 20-25 dakika bekletin. Bu bekleme acılığı azaltır ve patlıcanın kızartırken daha az yağ çekmesini sağlar.
- Patlıcanları sudan çıkarıp hafifçe sıkın ve kâğıt havluyla her yanını iyice kurulayın. Islak patlıcan kızgın yağda sıçratır.
2. Kızartın ya da fırında ön pişirin
- Kızartma yağını geniş bir tavada iyice kızdırın, ardından patlıcanları çevire çevire her yüzü açık kahverengi olana kadar 8-10 dakika kızartın; içleri yumuşamalı ama dağılmamalı.
- Kızaran patlıcanları kâğıt havlu serili bir tabağa alıp fazla yağını süzdürün. Fırın tercih ederseniz bu adım yerine patlıcanları 2 yemek kaşığı zeytinyağıyla fırçalayıp 200°C’de 20-25 dakika, bir kez çevirerek pişirin.
3. Soğanlı harcı hazırlayın
- Ayrı bir tavada 120 ml zeytinyağının yarısını ısıtın. Soğanları harç tuzuyla birlikte ekleyip kısık-orta ateşte 12-15 dakika, kızartmadan, yumuşayıp tatlanana kadar kavurun.
- Sarımsakları ve doğranmış sivri biberi ekleyip 2 dakika daha çevirin. Rendelenmiş domatesleri ve şekeri katın, suyu biraz çekene kadar 5 dakika pişirin.
- Ocağı kapatın, kıyılmış maydanozun büyük kısmını harca karıştırın, birazını süsleme için ayırın.
4. Doldurup kısık ateşte pişirin
- Patlıcanları geniş, sığ bir tencereye ya da kapaklı tavaya yan yana dizin. Her birini ortadan boyuna, uçlara kadar inmeden yarın ve bir kaşığın arkasıyla içini hafifçe açarak cep oluşturun.
- Harcı cepleri taşıracak kadar bolca paylaştırın. Her patlıcanın üstüne bir domates dilimi ve bir parça sivri biber koyun.
- Kalan zeytinyağını ve sıcak suyu patlıcanların arasından tencerenin dibine dökün. Kapağı kapatıp kaynamaya başlayınca altını en kısığa alın ve 35-40 dakika pişirin.
- Ocağı kapatın ve tencereyi kapağı kapalı olarak oda sıcaklığına gelene kadar dinlendirin. Patlıcanlar bu sürede kendi suyunu ve yağını çekerek iyice lezzetlenir.
Kıvamını Anlamak İçin Püf Noktaları
- Patlıcan pişti mi? Bir çatalı sap tarafına yakın kalın kısma batırın; hiç direnç göstermeden girmeli. Kabuk hafif buruşmuş, iç kısım kremamsı olmalı.
- Tencerenin dibi: Pişme sonunda dipte yalnızca biraz yağlı, kıvamlı bir sos kalmalı. Su erken çekilirse yarım çay bardağı kaynar su ilave edin.
- Soğanı yakmayın: Soğan kızarırsa acılaşır. İmam bayıldı tarifi için en çok zaman ayrılması gereken adım, soğanın yumuşayıp tatlanmasıdır.
Servis Önerileri
Zeytinyağlı yemeklerin kuralı burada da geçerlidir: imam bayıldı sıcak değil, oda sıcaklığında ya da hafif soğuk yenir. Tabağa birer patlıcan koyup tencerenin dibindeki yağlı sostan biraz gezdirin ve ayırdığınız maydanozu serpin. Yanına tereyağlı pirinç pilavı, sosu sıyırmak için taze ekmek, bir kâse sarımsaksız yoğurt ve bir bardak su yeter.
Patlıcanı farklı bir hâliyle denemek isterseniz etin közlenmiş patlıcanlı, sütlü bir beğendiyle buluştuğu hünkâr beğendi tarifimize göz atabilir, zeytinyağlılardan kebaplara uzanan tariflerin hepsini Türk Mutfağı kategorimizde bulabilirsiniz.
Saklama ve Isıtma
- Buzdolabında: Tamamen soğuyan yemeği kapaklı bir kapta, sosuyla birlikte 3 gün saklayabilirsiniz. Ertesi gün çoğu zaman daha lezzetlidir.
- Isıtma: Ilık sevenler kapalı tencerede, çok kısık ateşte 5-6 dakika ısıtabilir; servisten önce buzdolabından erken çıkarmak da yeterlidir.
- Dondurma: Önerilmez; çözülen patlıcan sulanır ve dokusunu kaybeder.
Alternatifler
- Fırında imam bayıldı: Doldurduğunuz patlıcanları fırın kabına dizin, zeytinyağını ve sıcak suyu ekleyip üzerini folyoyla kapatın. 180°C’de 35 dakika, folyoyu açarak 10 dakika daha pişirin.
- Az yağlı: Kızartma yerine fırında ön pişirmeyi seçin ve harç ile tencere için zeytinyağını 80 ml’ye indirin. Yemek biraz daha hafif olur; soğanı kısık ateşte, kapağı kapalı pişirerek yağ azlığını telafi edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İmam bayıldı sıcak mı yenir, soğuk mu?
Geleneksel olarak oda sıcaklığında ya da soğuk yenir. Zeytinyağının tadı ve patlıcanın dokusu ılıkken en iyi şekilde ortaya çıkar.
Patlıcanlar neden çok yağ çekiyor?
Çoğunlukla tuzlu suda yeterince bekletilmediklerinden ya da yağ yeterince ısınmadan tavaya konduklarından. Kızgın yağda kısa sürede kızaran patlıcan daha az yağ emer; fırın seçeneği de yağı belirgin şekilde azaltır.
Bir gün önceden hazırlanır mı?
Evet, hatta önerilir. Bu imam bayıldı tarifi, bir gece buzdolabında dinlendiğinde harç ile patlıcanın tadı birbirine iyice geçer; servis etmeden önce oda sıcaklığına gelmesini beklemeniz yeterlidir.
