Fransa’nın kuzeydoğusundaki Lorraine bölgesinin adını taşıyan kiş lorraine, aslında çok az malzemeyle kurulan bir denge oyunu: tereyağlı, ince ve çıtır bir tart hamuru, üstünde yumurtayla kremadan oluşan titrek bir dolgu ve aralara serpiştirilmiş tütsülü et parçaları. İlk dilimi kestiğinizde kesitin dimdik durması ama ağızda muhallebi yumuşaklığıyla dağılması, bu tarifin bütün sırrını özetliyor.
Bu yazıyı hazırlarken aklımızda tek bir soru vardı: Evde, özel bir alet ya da bulması zor bir malzeme olmadan, pastane vitrinlerindeki kişlere yakın bir sonuç alınabilir mi? Bize kalırsa cevap evet, yeter ki hamura biraz sabır, fırına biraz dikkat gösterilsin. Ölçüler 24–26 cm’lik bir kalıp ve 6 dilim içindir; brunch sofrasında da, yanına bir salatayla hafif bir akşam yemeğinde de aynı keyifle yeniyor.
Kiş Lorraine Hakkında Kısa Bilgiler
Mutfak: Avrupa Mutfağı (Fransız) · Kategori: Ana yemek / hamur işi
- Kaç kişilik: 6 dilim
- Hazırlık süresi: 30 dakika (+30 dakika hamur dinlendirme)
- Pişirme süresi: 55 dakika
- Toplam süre: yaklaşık 2 saat 10 dakika (dinlenmeler dahil)
- Zorluk: Orta
Lorraine’den Dünyaya: Kişin Kısa Hikâyesi
Fransızcanın büyük sözlüğü Trésor de la Langue Française’in “quiche” maddesi, kişi gevrek tart hamurundan yapılan, tabanına ince tütsülenmiş domuz yağı (“lard fumé”) dilimleri dizilen ve üzerine kremalı ya da sütlü bir yumurta karışımı dökülen, sıcak başlangıç olarak yenen bir tart diye tanımlıyor ve özellikle Lorraine ile Alsace’a bağlıyor. Aynı maddede aktarılan bir kaynağa göre eskiden mayalı ekmek hamuruyla yapılıyormuş; gevrek tart hamuru ve milföy sonradan gelmiş. Kelimenin yazıya geçtiği bilinen en eski tarih 1805, kökeni ise belirsiz; sözlük Almancadaki “Kuchen” yani pasta kelimesine yakın olabileceğini söylüyor.
Bizi en çok gülümseten ayrıntı ise şuydu: Sözlüğe göre “gerçek” tarifte gravyer yok. Yani bugün pek çok yerde bol peynirle servis edilen kiş, aslında yumurta, krema ve etin sadeliğine dayanıyor. Biz peyniri bu yüzden isteğe bırakıyoruz; koymazsanız dolgunun ipeksi dokusu daha net hissediliyor.
Domuz yerine dana füme: dürüst bir not
Geleneksel kiş lorraine, “lardon” denen tütsülü domuz pastırması parçalarıyla yapılır. Biz bu tarifte domuz eti kullanmıyoruz; yerine aynı tütsü kokusunu ve tuzluluğu veren dana füme koyduk. Bunun klasik tarifin birebir aynısı değil, bir uyarlama olduğunu açıkça söylemek isteriz. Hindi füme de aynı ölçüyle iş görür; ikisinde de tavada kısa bir çevirme, etin yağını ve aromasını uyandırır.
Kiş Lorraine İçin Malzemeler
Tart hamuru için
- 200 g (yaklaşık 1,5 su bardağı) un
- 110 g soğuk tereyağı, küp küp kesilmiş
- 1 yumurta sarısı
- 3–4 yemek kaşığı buzlu su
- 1/2 çay kaşığı tuz
Dolgu için
- 150 g dana füme (hindi füme de olur)
- 3 bütün yumurta ve 1 yumurta sarısı
- 250 ml krema
- 100 ml tam yağlı süt
- 1/4 çay kaşığı taze rendelenmiş muskat
- 1/2 çay kaşığı taze çekilmiş karabiber
- bir tutam tuz
- isteğe bağlı: 50 g rendelenmiş kaşar
Hazır tart hamuru da kullanılabilir, ancak evde yapılan tereyağlı hamurun kokusu bambaşka. Hamurdan artan yumurta beyazını atmayın; aşağıda tabanı mühürlemek için ona ihtiyacımız olacak.
Kiş Lorraine Nasıl Yapılır?
1. Tart hamurunu hazırlayın

- Unu ve tuzu geniş bir kâseye alın. Soğuk tereyağı küplerini ekleyip parmak uçlarınızla ufalayın; karışım iri kuma benzediğinde ve arada mercimek büyüklüğünde yağ parçaları kaldığında durun.
- Yumurta sarısını ve 3 yemek kaşığı buzlu suyu ekleyin, çatalla karıştırıp elinizle bastırarak toparlayın. Hamur dağılıyorsa bir kaşık su daha katın ama asla yoğurmayın. Yassı bir disk yapıp streç filme sarın ve 30 dakika buzdolabında dinlendirin.
- Hafifçe unlanmış tezgâhta hamuru 3 mm kalınlığında açın, 24–26 cm çapında, tabanı çıkan bir tart kalıbına yerleştirin. Kenarlara bastırıp taşan kısmı oklavayı kalıbın üstünde gezdirerek kesin, tabanı çatalla birkaç yerinden delin ve kalıbı 15 dakika buzdolabına geri koyun.
2. Tabanı önceden pişirin

- Fırını 190 °C’ye ısıtın. Hamurun üstüne yağlı kâğıt serip içini kuru nohut ya da fasulyeyle doldurun ve 15 dakika pişirin.
- Kâğıdı ve ağırlığı kaldırın. Ayırdığınız yumurta beyazını çatalla hafifçe çırpıp tabana ince bir kat sürün, kalıbı 5 dakika daha fırında tutun. Bu ince tabaka, dolgunun hamura işleyip tabanı hamurlaştırmasını önler. Ardından fırını 170 °C’ye düşürün.
3. Füme ve yumurtalı kremayı hazırlayın
- Dana fümeyi parmak kalınlığında şeritlere kesin ve yağsız bir tavada 2–3 dakika çevirin; kenarları hafifçe kıvrılınca kâğıt havluya alın.
- Bir kâsede yumurtaları, kremayı, sütü, muskatı ve karabiberi çırpma teliyle karıştırın. Köpürtmek değil, pürüzsüz bir karışım elde etmek amaç. Füme zaten tuzlu olduğu için tuzu bir tutamla sınırlı tutun.
4. Doldurup fırınlayın

- Füme şeritlerini pişmiş tabana eşit dağıtın, kullanıyorsanız kaşarı da serpin. Kalıbı fırın rafına yerleştirin ve karışımı ancak orada dökün; böylece dolu kalıbı taşırken kenardan taşırmazsınız.
- 170 °C’de 30–35 dakika pişirin. Kenarlar kabarıp altın rengini aldığında ve ortası hafifçe sallandığında, jöle gibi titrediğinde fırından alın; pişmeyi kendi sıcaklığıyla tamamlayacak.
- Kişi kalıbında 15 dakika dinlendirin, sonra kalıptan çıkarıp keskin bir bıçakla 6 dilime ayırın.
Kişin Kıvamını Bozan Küçük Hatalar
- Tabanı çiğ bırakmak: Ön pişirmeyi atlarsanız ıslak dolgu hamuru buharda pişirir ve dilimin altı yapışkan kalır. Bu adım, tarifin en çok emek değiştiren yeri.
- Fazla pişirmek: Ortası tamamen sertleşene kadar beklenen kişte yumurta suyunu salar, kesitte delikler oluşur. Hafif titreme iyiye işaret.
- Hamuru yoğurmak: Ellerin sıcaklığı tereyağını eritir, glüten gelişir ve hamur pişerken büzülür. Toparlamak yeterli.
- Sıcakken kesmek: Fırından yeni çıkan dolgu henüz oturmadığı için dilimler dağılır. On beş dakikalık bekleme sabrı ödüllendiriyor.
Servis ve Yanına Ne Gider?
Kiş lorraine ılık yenildiğinde en lezzetli hâlindedir; sıcakken aromalar biraz kapalı, buz gibi soğukken de krema ağırlaşıyor. Yanına limonlu, zeytinyağlı bir yeşil salata koymanızı öneririz; asitlik, kremanın zenginliğini güzelce dengeliyor. İçecek olarak soğuk su yeter. Fransız mutfağının fırın klasiklerini sevdiyseniz kremalı patates graten tarifimize, aynı mutfaktan tatlı ya da tuzlu bir kahvaltı için krep tarifimize, diğer lezzetler için de Avrupa Mutfağı kategorimize göz atabilirsiniz.
Saklama ve Yeniden Isıtma
- Buzdolabında: Tamamen soğuyan kişi üstünü örterek 3 güne kadar saklayabilirsiniz.
- Isıtma: Mikrodalga hamuru yumuşatır; dilimleri 160 °C fırında 10 dakika tutmak çıtırlığı geri getirir.
- Dondurma: Pişmiş ve soğumuş dilimleri tek tek sarıp 1 aya kadar dondurabilirsiniz; doku biraz değişse de kahvaltılar için pratik bir çözüm.
Sıkça Sorulan Sorular
Krema yerine yalnızca süt kullanılabilir mi?
Kullanılabilir ama dolgu daha sulu ve daha az ipeksi olur. Hafifletmek isterseniz kremanın yarısını süte çevirmek iyi bir orta yol; tamamını sütle yapmanızı önermiyoruz.
Etsiz yapılabilir mi?
Elbette. Fümeyi çıkarıp yerine tereyağında yumuşatılmış pırasa ya da ıspanak koyabilirsiniz; o durumda kişin adı artık lorraine değil, sebzeli kiş olur.
Kiş lorraine önceden hazırlanabilir mi?
Hamuru bir gün önce açıp kalıpta, üstü kapalı olarak buzdolabında bekletebilirsiniz. Ön pişirmeyi ve doldurmayı servis gününe bırakmak en iyi sonucu veriyor.

